O co naprawdę chodzi w SMART?

Skąd się wziął SMART i czego naprawdę obiecuje

George Doran sformułował SMART w 1981 roku w artykule dla "Management Review" - razem z Millerem i Cunninghamem. Pisał o celach menedżerskich: jak planować pracę zespołów konkretnie, operacyjnie, bez filozofowania. Nie o odchudzaniu ani "odnajdywaniu swojego ja".

I to działa. W tamtym kontekście - działa naprawdę dobrze.

Obietnica SMART jest prosta: jeśli cel jest dobrze sformułowany, masz większą szansę, że w ogóle zaczniesz i nie zrezygnujesz przy pierwszym problemie. Mierzalność daje feedback. Deadline wymusza priorytetyzację. Konkretność eliminuje mglistość.

Ale SMART to framework, nie prawo fizyki. GPS działa świetnie, jeśli wiesz dokąd jedziesz. Problem zaczyna się wtedy, gdy GPS staje się ważniejszy niż podróż.

I jest jeszcze jedna pułapka, rzadziej omawiana: SMART zakłada, że w momencie stawiania celu wiesz już wszystko, co musisz wiedzieć. Że kontekst się nie zmieni. Że życie poczeka, aż odhaczysz. Czy zawsze tak jest?

Kiedy SMART naprawdę pomaga

Bez ironii - są obszary, gdzie SMART jest bezkonkurencyjny. W każdym z tych przypadków cel ma charakter zadaniowy, a nie tożsamościowy - wiesz dokładnie, co ma być dostarczone, przez kogo i kiedy. To jest środowisko, w którym mierzalność naprawdę pracuje na Ciebie.

• Cele projektowe z deadlinem. "Wdrożymy nowy system CRM do końca Q3, zmigrujemy 100% danych klientów, zero przestojów produkcyjnych." Tu SMART ratuje projekty od dryfowania.
• KPI zespołu. Gdy pracuję z zespołami nad OKR-ami, pytanie "jak to zmierzysz?" robi różnicę między celem a marzeniem.
• Cele operacyjne. Redukcja czasu odpowiedzi supportu z 48 do 24 godzin. Zwiększenie konwersji landing page o 15%. Onboarding nowego pracownika zakończony do końca drugiego tygodnia. Konkretne, wdzięczne dla SMART.
• Cele krótkoterminowe z jasnym priorytetem. Kiedy masz 3 tygodnie i jeden cel - SMART pomaga nie rozpraszać się.

Jedna firma, z którą pracowałem, miała siedem "priorytetowych celów strategicznych" naraz. Wszystkie były SMARTe. Żaden nie był osiągnięty. Problem nie leżał w narzędziu - leżał w braku hierarchii. Ale SMART przynajmniej dał nam punkt wyjścia do rozmowy.

Inna historia - pozytywna tym razem. Zespół programistów, deadline na wdrożenie, mętne wymagania. Pierwsza rzecz, którą zrobiliśmy wspólnie: zapisaliśmy cel SMART. Przez godzinę kłócili się o słowo "kompletny" w definicji. I to była najlepsza godzina całego projektu. Bo okazało się, że każdy miał inne wyobrażenie o tym, co "kompletny" znaczy. SMART nie dał im odpowiedzi - dał im pytanie. A to jest jego prawdziwa wartość.

Kiedy SMART zjada intencję

Pewna PM-ka w 2025 roku postawiła sobie cel SMART na LinkedIn: 104 posty w roku. Dwa razy w tygodniu. Dokładnie. Osiągalne. Time-bound. Piękne.

Osiągnęła cel. Opublikowała 104 posty.

Ale coś się zmieniło po drodze. Zaczęła pisać pod tick. Pod odhaczenie. Pod cyfrę, nie pod myśl. Część postów - wartościowa. Część - żeby były. Framework zjadł intencję.

Znam to z własnego podwórka. Kiedyś postawiłem sobie cel: prowadzę 20 sesji coachingowych w kwartale. Mierzalny, konkretny, czasowy. I prowadziłem. Ale gdzieś między sesją 15 a 19 przestałem pytać, czy te sesje były potrzebne klientom. Liczyłem się z arkuszem, nie z nimi.

Trzy typy celów, które lepiej zostawić "fluffy":

• Cele związane z relacjami. "Będę bardziej obecny dla rodziny." Jak to zmierzysz? Liczba obiadów bez telefonu? Może. Ale cel "być bardziej obecnym" ma wartość bez krojenia go na KPI.
• Cele twórcze i eksploracyjne. "Chcę pisać." Nie "opublikuję 12 tekstów." Chcę pisać - i zobaczyć, co z tego wyjdzie.
• Cele transformacyjne. "Chcę stać się liderem, któremu ludzie ufają." Tu żaden miernik nie uchwyci całości. Możesz mierzyć proxy - ale proxy to nie cel.

Trzecia droga: poziomy celów

Framework nie jest zły. Złe jest jego jednorozmiarowe stosowanie.

Propozycja taksonomii - krótka i robocza:

Uwaga o "fluffy": zdrowy cel strategiczny jest rozmyty z wyboru - bo opisuje kierunek, nie efekt dostawy. To nie jest wymówka dla braku precyzji. Różnica jest taka: "chcę budować silne relacje z klientami" to kierunek. "Nie wiem, co chcę" - to chaos. Jedno jest celowo otwarte. Drugie po prostu niejasne.

Kiedy klient przynosi mi na sesję cel SMART i mówi "nie wiem, po co mi to", zwykle okazuje się, że zabrał się za poziom taktyczny, zanim ustalił poziom strategiczny. Miał GPS, ale nie wiedział, do jakiego miasta jedzie.

To jest moment, w którym cofam się z klientem o krok. Nie pytam: "jak to zmierzysz?" Pytam: "dlaczego to ważne?" I "co się zmieni, gdy to osiągniesz?" Jeśli nie ma odpowiedzi na te pytania - SMART to zły punkt startowy. Dobry punkt startowy to rozmowa o wartościach, kierunku, tym, czego naprawdę chcesz. Dopiero potem framework.

SMART to nie jedyna odpowiedź na poziomie taktycznym. OKR-y próbują rozwiązać podobny problem z innym balansem - między ambitnym a mierzalnym. FAST Goals, WOOP - inne narzędzia, inne założenia. Ale zanim sięgniesz po którekolwiek z nich, pytanie pozostaje to samo: po co?

Coaching Bullshit mówi: "Postaw sobie cel SMART, a osiągniesz wszystko."

Rzeczywistość mówi: "SMART świetnie działa na taktycznym poziomie planowania. Na poziomie sensu - najpierw odpowiedz sobie, czego naprawdę chcesz."

Na koniec jedno pytanie

Twoje cele na ten rok - gdzie framework naprawdę pomaga... a gdzie zaczął Tobą kierować zamiast Ty nim?

* Excel zamknięty nie znaczy cel porzucony. Czasem znaczy, że format był zły, nie intencja.